Програма Dostępność Plus: як профінансувати доступну ванну кімнату з фондів ЄС?

Dostosowanie łazienki lub toalety do potrzeb osób z niepełnosprawnościami to nie tylko kwestia przepisów. To realna zmiana, która pozwala ludziom swobodniej korzystać z budynków, usług, pracy, edukacji, hoteli, urzędów, lokali i obiektów publicznych. Problem polega na tym, że taka modernizacja kosztuje. Dlatego warto wiedzieć, z jakich źródeł można ją sfinansować i jak przygotować inwestycję, aby rzeczywiście poprawiała dostępność.

Dostępność Plus. Co to właściwie jest?

Program Dostępność Plus to rządowy program, którego celem jest poprawa dostępności przestrzeni, usług i produktów dla osób ze szczególnymi potrzebami. Obejmuje między innymi architekturę, transport, edukację, ochronę zdrowia, cyfryzację, usługi i konkurencyjność przedsiębiorstw.

W praktyce wiele osób używa nazwy „Dostępność Plus” jako skrótu dla różnych form wsparcia na likwidację barier. To ważne, bo nie zawsze chodzi o jeden konkretny konkurs albo jeden formularz. Finansowanie może pochodzić z funduszy europejskich, środków krajowych, PFRON, pożyczek preferencyjnych lub programów realizowanych przez różne instytucje.

Dla właściciela obiektu najważniejsze jest więc pytanie nie „czy jest Dostępność Plus?”, ale „który instrument finansowania pasuje do mojego budynku i mojej inwestycji?”. Inaczej będzie wyglądać wsparcie dla przedsiębiorcy prowadzącego hotel lub restaurację, inaczej dla wspólnoty mieszkaniowej, inaczej dla jednostki samorządu, a jeszcze inaczej dla osoby prywatnej, która chce dostosować własną łazienkę.

Czy z programu można sfinansować łazienkę lub toaletę?

Tak, ale trzeba dobrze określić rodzaj inwestycji i źródło finansowania. Łazienka lub toaleta może być elementem projektu dostępności, jeśli modernizacja rzeczywiście usuwa bariery architektoniczne albo poprawia możliwość korzystania z budynku przez osoby z niepełnosprawnościami, seniorów, osoby z ograniczoną mobilnością, rodziców z dziećmi i inne osoby ze szczególnymi potrzebami.

Nie chodzi więc o zwykły remont estetyczny. Samo położenie nowych płytek, wymiana lustra na ładniejsze albo zakup nowej szafki nie jest jeszcze inwestycją w dostępność. Finansowanie powinno dotyczyć zmian, które mają konkretny cel funkcjonalny: umożliwienie wjazdu wózkiem, zapewnienie przestrzeni manewrowej, montaż poręczy, wymianę wanny na prysznic bezprogowy, dostosowanie miski WC, poprawę bezpieczeństwa, montaż systemu alarmowego lub obniżenie elementów wyposażenia.

Dobrze zaprojektowana łazienka dostępna pozwala użytkownikowi wejść do pomieszczenia, zamknąć drzwi, obrócić się wózkiem, przesiąść się na miskę WC, skorzystać z umywalki, dosięgnąć dozownika mydła, podajnika ręczników, papieru toaletowego, kosza i przycisku alarmowego. To właśnie te praktyczne elementy powinny być podstawą projektu.

Dla kogo może być finansowanie?

Najczęściej można wyróżnić kilka grup odbiorców.

Pierwsza grupa to przedsiębiorcy. Może to być hotel, restauracja, pensjonat, gabinet, sklep, biuro obsługi klienta, obiekt usługowy, centrum szkoleniowe, firma medyczna, salon, punkt gastronomiczny albo inny biznes, który chce zwiększyć dostępność swojej działalności dla klientów i pracowników.

Druga grupa to podmioty publiczne i instytucje. Chodzi na przykład o urzędy, szkoły, uczelnie, domy kultury, biblioteki, obiekty sportowe, przychodnie, placówki społeczne i jednostki samorządowe. W ich przypadku dostępność jest szczególnie ważna, ponieważ świadczą usługi dla szerokiej grupy użytkowników.

Trzecia grupa to wspólnoty mieszkaniowe, spółdzielnie, TBS i zarządcy budynków wielorodzinnych. Dla nich dostępna łazienka w lokalu może być kwestią indywidualną, ale dostępność części wspólnych budynku, wejść, wind, korytarzy i przestrzeni technicznych również ma ogromne znaczenie.

Czwarta grupa to osoby z niepełnosprawnościami, które chcą usunąć bariery we własnym mieszkaniu lub domu. W tym przypadku najczęściej mówi się o dofinansowaniu z PFRON na likwidację barier architektonicznych, a nie bezpośrednio o pożyczce dla przedsiębiorców.

Pożyczka na dostępność dla przedsiębiorców

Jednym z ważnych instrumentów finansowanych ze środków europejskich jest pożyczka na dostępność dla przedsiębiorców. Jest przeznaczona dla mikro, małych, średnich i dużych przedsiębiorstw, które chcą poprawić dostępność swojej działalności gospodarczej dla osób ze szczególnymi potrzebami.

Z punktu widzenia właściciela firmy najważniejsze jest to, że środki można przeznaczyć na inwestycje zwiększające dostępność architektoniczną, cyfrową oraz komunikacyjno informacyjną. W praktyce dostępna toaleta lub łazienka może być częścią takiego projektu, jeśli służy klientom, pracownikom lub użytkownikom obiektu i wynika z realnej potrzeby likwidacji barier.

Parametry pożyczki są bardzo korzystne w porównaniu z finansowaniem komercyjnym. Wsparcie może wynieść do 1 mln zł, oprocentowanie wynosi 0,15 procent w skali roku, a okres spłaty może wynosić do 7 lat dla pożyczek do 500 tys. zł oraz do 10 lat dla pożyczek powyżej tej kwoty. Możliwa jest także karencja w spłacie do 12 miesięcy.

Istotna jest możliwość częściowego umorzenia kapitału. 15 procent może zostać umorzone po prawidłowej realizacji inwestycji i rozliczeniu wydatków finansowanych pożyczką, a kolejne 15 procent po uzyskaniu certyfikatu dostępności. Łącznie może to dać do 30 procent umorzenia.

Warunkiem otrzymania finansowania jest przeprowadzenie audytu dostępności ex ante w zakresie inwestycji finansowanej z pożyczki. To bardzo ważne. Przedsiębiorca nie powinien zaczynać od przypadkowej listy zakupów. Najpierw trzeba sprawdzić, jakie bariery istnieją w obiekcie i które działania faktycznie poprawią dostępność.

Pożyczka z Funduszu Dostępności

Osobnym instrumentem jest pożyczka z Funduszu Dostępności. Jest ona elementem Programu Dostępność Plus i służy zapewnieniu dostępności architektonicznej budynków. Może dotyczyć między innymi budynków użyteczności publicznej, budynków zamieszkania zbiorowego i wielorodzinnych budynków mieszkalnych.

W ramach takich inwestycji finansowane mogą być działania związane z likwidacją barier zewnętrznych i wewnętrznych. Przykłady obejmują modernizację wejść, dojść, ciągów komunikacyjnych, montaż pochylni, platform, wind, oznakowania i innych elementów poprawiających dostępność. Jeżeli łazienka lub toaleta jest częścią przestrzeni wymagającej dostosowania, może być elementem szerszego projektu.

Trzeba jednak pamiętać, że warunki naborów mogą się zmieniać. W niektórych momentach nabór u wybranego pośrednika finansowego może być zawieszony z powodu wyczerpania dostępnej puli środków. Dlatego przed planowaniem inwestycji warto sprawdzić aktualne komunikaty BGK i instytucji finansujących.

PFRON a remont łazienki dla osoby z niepełnosprawnością

Jeśli chodzi o osobę prywatną, która chce dostosować łazienkę w swoim mieszkaniu lub domu, najczęściej właściwą ścieżką jest dofinansowanie z PFRON na likwidację barier architektonicznych. Wniosek składa się do powiatowego centrum pomocy rodzinie albo właściwej jednostki w powiecie.

Takie wsparcie może obejmować prace, które są potrzebne ze względu na niepełnosprawność. Przykładowo może to być poszerzenie drzwi, montaż podłóg antypoślizgowych, przerobienie wanny na łazienkę typu mokrego, montaż systemu uchwytów umożliwiających przesiadanie się z wózka, dostosowanie prysznica, WC, umywalki i innych elementów.

Tu również obowiązuje ważna zasada: środki nie są przeznaczone na zwykły remont dla poprawy wyglądu. Musi istnieć związek między niepełnosprawnością, trudnościami w poruszaniu się i planowanymi pracami. Wsparcie ma usuwać bariery, a nie finansować standardowe odświeżenie łazienki.

W przypadku PFRON bardzo istotna jest kolejność działań. Nie należy rozpoczynać prac przed zawarciem umowy o dofinansowanie, ponieważ koszty poniesione wcześniej mogą nie zostać zwrócone.

Programy dla przestrzeni publicznej

Dostępność łazienek i toalet może być finansowana także w ramach programów dotyczących przestrzeni publicznej. Przykładem jest program „Dostępna przestrzeń publiczna” realizowany przez PFRON. W dokumentach i odpowiedziach programu wskazywano, że w ramach modułu A możliwe było dofinansowanie między innymi remontu łazienki dla osób z niepełnosprawnościami.

W takim przypadku beneficjentem może być na przykład jednostka samorządu lub określony podmiot publiczny, zależnie od modułu i aktualnego naboru. Wsparcie może dotyczyć nie tylko samej toalety, ale także całego otoczenia, które umożliwia korzystanie z niej: dojścia, wejścia, oznaczeń, komunikacji, pochylni, windy, drzwi, korytarzy i przestrzeni manewrowej.

To bardzo ważne, ponieważ sama łazienka dostępna nie wystarczy, jeśli osoba na wózku nie może dostać się do budynku albo na właściwą kondygnację. Dostępność trzeba rozumieć jako ciągłość trasy, a nie pojedyncze pomieszczenie.

Co można sfinansować w dostępnej łazience?

Zakres kosztów zawsze zależy od konkretnego programu, regulaminu i decyzji instytucji finansującej. Mimo to można wskazać elementy, które często są logiczną częścią inwestycji w dostępną łazienkę lub toaletę.

Po pierwsze, prace budowlane. Może to być poszerzenie drzwi, usunięcie progów, wykonanie przestrzeni manewrowej, przebudowa układu pomieszczenia, likwidacja różnic poziomów, wykonanie prysznica bezprogowego, zmiana lokalizacji instalacji lub dostosowanie posadzki.

Po drugie, wyposażenie sanitarne. Chodzi o miskę WC dostosowaną do potrzeb osób z ograniczoną mobilnością, umywalkę dostępną z pozycji siedzącej, baterię łatwą w obsłudze, prysznic bezbrodzikowy, siedzisko prysznicowe, odpływ liniowy lub punktowy oraz elementy ułatwiające korzystanie z pomieszczenia.

Po trzecie, poręcze i uchwyty. To jeden z najważniejszych elementów dostępnej toalety. Poręcze przy WC, umywalce i prysznicu pomagają w przesiadaniu się, utrzymaniu równowagi i samodzielnym korzystaniu z łazienki.

Po czwarte, bezpieczeństwo. W grę mogą wchodzić posadzki antypoślizgowe, kontrastowe oznaczenia, system alarmowy, linka wzywania pomocy, lepsze oświetlenie, łatwe do otwarcia drzwi i elementy ograniczające ryzyko upadku.

Po piąte, wyposażenie higieniczne. W toaletach publicznych i komercyjnych ważne są dozowniki mydła, podajniki ręczników papierowych, suszarki, podajniki papieru toaletowego, kosze, kosze higieniczne, szczotki WC, lustra i przewijaki. Kluczowe jest to, aby były zamontowane na odpowiedniej wysokości i w zasięgu użytkownika.

Jak powinna wyglądać łazienka dostępna?

Najważniejsza jest przestrzeń manewrowa. W standardach projektowania wskazuje się obszar manewrowy o minimalnych wymiarach 150 × 150 cm. Taka przestrzeń pozwala osobie poruszającej się na wózku obrócić się i ustawić do korzystania z urządzeń.

Drzwi do kabiny lub pomieszczenia dostępnego powinny mieć odpowiednią szerokość, być łatwe do otwarcia i nie powinny tworzyć progu utrudniającego wjazd. W toaletach ogólnodostępnych kabiny przystosowane powinny mieć drzwi otwierane na zewnątrz.

Miska WC powinna umożliwiać przesiadanie się z wózka. Dlatego znaczenie ma wolna przestrzeń z boku, wysokość siedziska, poręcze oraz sposób montażu podajnika papieru. Papier toaletowy musi być w zasięgu ręki, a nie za plecami użytkownika.

Umywalka powinna być dostępna z pozycji siedzącej. Oznacza to odpowiednią wysokość, wolną przestrzeń pod spodem, baterię łatwą do obsługi i lustro zamontowane tak, aby mogła z niego skorzystać także osoba siedząca.

System alarmowy powinien być dostępny również z poziomu podłogi. To bardzo ważne, bo w razie upadku osoba może nie być w stanie dosięgnąć wysoko zamontowanego przycisku. Dlatego zaleca się linkę lub przycisk wzywania pomocy umieszczony nisko.

Posadzka powinna być antypoślizgowa także wtedy, gdy jest mokra. Ściany i podłogi powinny mieć odpowiedni kontrast, a wejście do toalety powinno być czytelnie oznaczone. Dostępność to nie tylko wózek. To także potrzeby osób słabowidzących, seniorów i osób z zaburzeniami równowagi.

Najczęstsze błędy przy inwestycjach z dofinansowaniem

Pierwszy błąd to rozpoczęcie remontu przed podpisaniem umowy lub zatwierdzeniem finansowania. W wielu programach może to oznaczać utratę możliwości rozliczenia kosztów.

Drugi błąd to projektowanie łazienki wyłącznie pod przepisy, a nie pod realnego użytkownika. Pomieszczenie może wyglądać dobrze na rysunku, ale być niewygodne, jeśli podajnik papieru, dozownik mydła lub kosz są poza zasięgiem.

Trzeci błąd to brak audytu dostępności. Szczególnie przy przedsiębiorstwach i większych obiektach audyt pomaga ustalić, które bariery są najważniejsze i jak je usunąć w logicznej kolejności.

Czwarty błąd to skupienie się tylko na samej łazience. Jeżeli osoba z niepełnosprawnością nie może dostać się do budynku, na właściwe piętro lub do korytarza prowadzącego do toalety, samo przystosowanie pomieszczenia nie rozwiąże problemu.

Piąty błąd to wybór przypadkowego wyposażenia. Poręcze, dozowniki, podajniki i lustra muszą być dobrane do intensywności użytkowania oraz do potrzeb użytkowników. W toaletach publicznych wyposażenie domowe zwykle nie wystarcza.

Szósty błąd to brak planu serwisu. Łazienka dostępna musi być utrzymywana w gotowości. Zastawienie przestrzeni manewrowej koszem, kartonami lub sprzętem do sprzątania może całkowicie zniszczyć jej funkcję.

Jak przygotować się do wniosku?

Najpierw warto określić, kto będzie korzystał z łazienki lub toalety. Czy chodzi o klientów hotelu, pacjentów przychodni, pracowników firmy, uczniów, mieszkańców budynku, uczestników wydarzeń czy osobę prywatną w domu? Każda sytuacja wymaga trochę innego podejścia.

Drugim krokiem jest audyt lub analiza dostępności. Trzeba sprawdzić wejście do budynku, korytarze, drzwi, progi, szerokości przejść, dojście do toalety, przestrzeń manewrową, istniejące urządzenia, wysokości montażu i bariery, które utrudniają korzystanie z pomieszczenia.

Trzecim krokiem jest przygotowanie zakresu prac. Powinien być konkretny i uzasadniony. Warto opisać nie tylko, co zostanie kupione, ale dlaczego jest to potrzebne. Na przykład: montaż poręczy przy WC w celu umożliwienia przesiadania się, wymiana wanny na prysznic bezprogowy w celu ograniczenia ryzyka upadku, obniżenie umywalki i zastosowanie baterii łatwej w obsłudze.

Czwartym krokiem jest kosztorys. Powinien obejmować prace budowlane, instalacyjne, wyposażenie, montaż, ewentualną dokumentację, odbiory i inne koszty wymagane w programie.

Piątym krokiem jest sprawdzenie regulaminu konkretnego źródła finansowania. Trzeba wiedzieć, kto może złożyć wniosek, jaki jest maksymalny poziom wsparcia, czy wymagany jest wkład własny, czy inwestycja może zostać rozpoczęta przed decyzją i jakie dokumenty trzeba dołączyć.

Dofinansowanie nie zastąpi dobrego projektu

Finansowanie może pomóc w realizacji inwestycji, ale nie zastąpi dobrego projektu. Źle zaprojektowana łazienka nadal będzie problemem, nawet jeśli została częściowo sfinansowana ze środków publicznych lub unijnych.

Najważniejsze jest myślenie użytkowe. Czy osoba na wózku zmieści się w pomieszczeniu? Czy poręcze są po właściwej stronie? Czy można podjechać do umywalki? Czy lustro jest użyteczne? Czy przycisk alarmowy jest dostępny po upadku? Czy drzwi da się łatwo otworzyć? Czy podajnik papieru jest w zasięgu ręki? Czy kosz nie blokuje manewrowania?

W obiektach publicznych i komercyjnych trzeba też pamiętać o trwałości. Łazienka dostępna będzie używana przez wiele osób, często intensywnie. Wyposażenie powinno być odporne, łatwe do czyszczenia i proste w serwisowaniu.

Rola wyposażenia w dostępnej łazience

Wyposażenie decyduje o tym, czy projekt działa w praktyce. Nawet dobrze zaplanowane pomieszczenie może być niewygodne, jeśli akcesoria są źle dobrane.

Poręcze powinny być stabilne, odpowiednio rozmieszczone i dobrane do miejsca montażu. Dozownik mydła powinien być dostępny z pozycji siedzącej. Podajnik ręczników lub suszarka powinny znajdować się blisko umywalki. Kosz nie może blokować przejazdu. Lustro powinno być użyteczne dla osób o różnym wzroście i pozycji. Podajnik papieru toaletowego powinien być w zasięgu osoby siedzącej na WC.

W toaletach publicznych znaczenie ma również pojemność. Jeśli dozownik mydła lub podajnik papieru wymaga zbyt częstego uzupełniania, łatwo o braki. Brak papieru lub mydła w toalecie dostępnej jest szczególnie poważnym problemem, ponieważ osoba z ograniczoną mobilnością może mieć mniej możliwości szybkiego skorzystania z innego pomieszczenia.

W Faneco zwracamy uwagę, że dostępna toaleta musi łączyć ergonomię, trwałość i higienę. Nie wystarczy zamontować poręczy. Cały układ powinien wspierać samodzielność użytkownika.

Kto powinien szczególnie zainteresować się finansowaniem dostępnej łazienki?

Przedsiębiorcy obsługujący klientów stacjonarnie powinni traktować dostępność jako element jakości usług. Dotyczy to hoteli, pensjonatów, restauracji, kawiarni, sklepów, galerii, gabinetów, salonów usługowych, przychodni prywatnych, obiektów sportowych i miejsc organizacji wydarzeń.

Instytucje publiczne powinny patrzeć na dostępną toaletę jako na standard obsługi obywatela. Urząd, szkoła, biblioteka, dom kultury czy obiekt sportowy bez dostępnej toalety realnie ogranicza możliwość korzystania z usług.

Zarządcy budynków wielorodzinnych powinni analizować nie tylko mieszkania, ale także części wspólne. Jeśli mieszkaniec z niepełnosprawnością nie może bezpiecznie dostać się do windy, wejścia, korytarza lub pomieszczeń wspólnych, bariera nadal istnieje.

Osoby prywatne powinny sprawdzić możliwość dofinansowania z PFRON, szczególnie jeśli łazienka w obecnym układzie utrudnia codzienne funkcjonowanie, zwiększa ryzyko upadku albo wymaga stałej pomocy drugiej osoby.

Jak Faneco może pomóc?

Faneco dostarcza wyposażenie, które jest potrzebne przy projektowaniu i modernizacji toalet publicznych oraz łazienek dostępnych. W ofercie znajdują się między innymi poręcze dla osób z niepełnosprawnościami, dozowniki mydła, podajniki papieru toaletowego, podajniki ręczników papierowych, suszarki do rąk, kosze, szczotki WC, przewijaki i akcesoria ze stali nierdzewnej.

W przypadku inwestycji finansowanych ze środków publicznych lub unijnych ważne jest, aby wyposażenie było dobrane świadomie. Liczy się nie tylko cena, ale także funkcja, trwałość, łatwość utrzymania, higiena, zgodność z projektem i realna wygoda użytkownika.

Dobrze zaplanowana łazienka dostępna nie powinna być traktowana jako koszt narzucony przez przepisy. To inwestycja w większą liczbę użytkowników, lepszy standard obiektu i mniejsze ryzyko wykluczenia osób, które do tej pory nie mogły swobodnie skorzystać z usługi.

Podsumowanie

Program Dostępność Plus i powiązane instrumenty finansowania mogą pomóc w dostosowaniu łazienek i toalet do potrzeb osób z niepełnosprawnościami. W zależności od sytuacji źródłem wsparcia może być pożyczka na dostępność dla przedsiębiorców, pożyczka z Funduszu Dostępności, programy PFRON, dofinansowanie do likwidacji barier architektonicznych albo nabory dotyczące przestrzeni publicznej.

Najważniejsze jest właściwe dopasowanie źródła finansowania do beneficjenta. Przedsiębiorca będzie szukał innego rozwiązania niż osoba prywatna. Samorząd innego niż wspólnota mieszkaniowa. Placówka publiczna innego niż prywatny hotel.

Dostosowanie łazienki nie powinno polegać na przypadkowym zakupie kilku poręczy. Potrzebny jest projekt, analiza barier, właściwa przestrzeń manewrowa, bezpieczne urządzenia, odpowiednie wyposażenie, dobry montaż i plan utrzymania czystości. Dopiero wtedy fundusze UE lub środki publiczne realnie poprawiają dostępność, a nie tylko finansują remont.

Dobrze zaprojektowana łazienka dla osób z niepełnosprawnościami daje użytkownikowi coś więcej niż możliwość skorzystania z toalety. Daje samodzielność, bezpieczeństwo i poczucie, że obiekt został przygotowany z myślą o różnych potrzebach ludzi.